Bản in

Trao đổi

Thứ Tư, 10/6/2015 14:30

4 đổi mới nâng cao hiệu quả đọc hiểu tác phẩm đọc thêm

4 đổi mới nâng cao hiệu quả đọc hiểu tác phẩm đọc thêm

GD&TĐ - Do thời lượng dành cho các tác phẩm đọc thêm Ngữ văn không nhiều nên để có thể dạy hiệu quả những tiết đọc thêm, đòi hỏi giáo viên phải có cách thức triển khai bài giảng phù hợp. Đặc biệt phải phát huy cao độ khả năng đọc – hiểu một cách chủ động của học sinh.

Từ việc tìm hiểu lí thuyết về đọc - hiểu tác phẩm văn chương và đọc - hiểu tác phẩm văn chương trong nhà trường, đồng thời dựa vào kinh nghiệm nhiều năm dạy Văn, cô Đinh Thị Thu Hằng - giáo viên Trường THPT chuyên Lam Sơn (Thanh Hóa) – chia sẻ kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả đọc - hiểu tác phẩm đọc thêm cho học sinh lớp 12 ban cơ bản với 4 điểm nhấn cần đổi mới.

Đổi mới cách tiếp cận phần tiểu dẫn

Trước khi tiếp xúc với tác phẩm, giáo viên cần tổ chức, hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu những yếu tố ngoài văn bản, nắm được những tri thức chung về tác giả, tác phẩm (hoàn cảnh sáng tác, vị trí...). Những tri thức này phần lớn đã được trình bày ở phần tiểu dẫn.

Một số các giáo viên chọn cách thuyết trình cho học sinh về phần này. Tuy nhiên cách làm như vậy thường ít gây được hứng thú cho người học, người học không chủ động đọc – hiểu phần tiểu dẫn nên hiệu quả không cao.

Hơn thế cách làm này sẽ khiến việc tìm hiểu những yếu tố ngoài văn bản chiếm một thời lượng đáng kể.

Cô Đinh Thị Thu Hằng cho rằng, cần phải có cách thức hợp lí hơn để hướng dẫn học sinh tìm hiểu những yếu tố ngoài văn bản.

Trước hết, để chuẩn bị cho tiết học, giáo viên yêu cầu học sinh đọc trước phần tiểu dẫn SGK, đồng thời gợi ý cho học sinh một số tài liệu (nhà văn trong nhà trường, bình giảng văn học...), các trang mạng (ví dụ: Wikipedia, diễn đàn kiến thức văn học...) để người học có sự khám phá thêm về tác giả, tác phẩm một cách chủ động nhằm tạo nên những hứng thú cho người học.

Trong tiết dạy, giáo viên chỉ cần đưa ra những câu hỏi gợi mở để học sinh tự tìm thông tin, những câu hỏi này có thể trình bày dưới hình thức trắc nghiệm. Biện pháp này vừa giúp học sinh đọc – hiểu kiến thức ngoài văn bản một cách chủ động vừa tiết kiệm thời gian.

Đổi mới cách tiếp cận tác phẩm

Nhìn chung, các tác phẩm được phân phối đọc thêm trong chương trình Ngữ văn lớp 12 có dung lượng lớn trong khi thời gian dành cho việc tìm hiểu tác phẩm lại rất hạn chế.

Không ít giáo viên lúng túng khi giải quyết bài toán thời gian đối với một tác phẩm đọc thêm. Không thể dạy tác phẩm đọc thêm như dạy một tác phẩm được học chính thức song vẫn phải đảm bảo rằng học sinh nắm được các giá trị nội dung tư tưởng, hình thức nghệ thuật của tác phẩm.

Để đạt được mục đích như trên giáo viên có thể thực hiện như sau:

Giáo viên hướng dẫn học sinh tiếp xúc bước đầu với văn bản bằng hình thức đọc văn bản (đối với tác phẩm trữ tình) hoặc tóm tắt văn bản (đối với tác phẩm tự sự).

Giáo viên có thể yêu cầu học sinh đọc (tóm tắt) văn bản trước, sau đó nhận xét, bổ sung. Đối với tác phẩm trữ tình, giáo viên có thể đọc lại văn bản. Việc đọc văn bản (đối với tác phẩm trữ tình) hoặc tóm tắt văn bản (đối với tác phẩm tự sự) là rất quan trọng trong việc tạo nên những ấn tượng ban đầu cho học sinh về tác phẩm văn học.

Sau khi tạo được trong học sinh những ấn tượng ban đầu về tác phẩm, giáo viên hướng dẫn học sinh thâm nhập vào cấu trúc hình tượng nghệ thuật.

Đây chính là phần đọc – hiểu nội dung văn bản, nhằm đi sâu vào văn bản văn học để phát hiện, phân tích, đánh giá văn bản từ các chi tiết, hình ảnh.

Tầng hình tượng thường được tổ chức thành các mối quan hệ rất phức tạp giữa cái hiển ngôn và cái vô ngôn, giữa cái ổn định và cái biến đổi, giữa nghĩa thực và nghĩa biểu trưng...

Nếu giáo viên vẫn áp dụng cách thức giảng dạy tác phẩm học chính thức để khám phá cấu trúc hình tượng trong những bài học thêm thì sẽ không đáp ứng được yêu cầu về thời gian.

Vì vậy, khi hướng dẫn học sinh thâm nhập vào cấu trúc hình tượng nghệ thuật trong những tác phẩm đọc thêm chỉ nên hướng dẫn học sinh đọc – hiểu để xác định những dấu hiệu nghệ thuật cơ bản (thể loại, không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật, yếu tố thời đại...) và khám phá chủ đề tư tưởng của tác phẩm (vấn đề đặt ra trong tác phẩm là gì? Những nhân vật chính trong tác phẩm là ai? Vấn đề mà tác giả gửi gắm qua các nhân vật chính?...). 

Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thâm nhập vào cấu trúc hình tượng nghệ thuật bằng cách đặt những câu hỏi gợi mở để học sinh suy nghĩ trả lời.

Từ những hiểu biết cơ bản về nội dung và nghệ thuật, giáo viên hướng dẫn học sinh đọc – hiểu sâu về một nội dung hoặc một hình thức nghệ thuật nào đó.

Giáo viên có thể tự chọn một, hai vấn đề để giúp học sinh khắc sâu ấn tượng về tác phẩm bằng phương pháp đặt những câu hỏi gợi mở. Giáo viên cũng có thể cho học sinh hoạt động nhóm.

Mỗi nhóm chuẩn bị trước một vấn đề đặc biệt ấn tượng về tác phẩm để trình bày trước lớp. Giáo viên chỉnh sửa, bổ sung.

Việc khắc sâu những ấn tượng trong tác phẩm là điều vô cùng quan trọng giúp học sinh đọc – hiểu văn bản văn học một cách chủ động, phù hợp với bản chất của đọc – hiểu tác phẩm văn chương.

Sau khi học sinh đã có những hiểu biết khái quát về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm, đồng thời cũng thể hiện được những ấn tượng sâu đậm của mình về tác phẩm đọc thêm. Giáo viên nên liên hệ những vấn đề trong tác phẩm học thêm với những tác phẩm được học chính thức.

Như đã trình bày, các tác phẩm đọc thêm được sắp xếp phù hợp với đặc trưng thể loại và giai đoạn văn học với các tác phẩm được học chính thức. Việc liên hệ này vừa làm phong phú kiến thức của mỗi tác phẩm vừa tạo hứng thú cho học sinh khi tìm hiểu tác phẩm đọc thêm.

Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh liên hệ những vấn đề trong tác phẩm học thêm với những tác phẩm được học chính thức bằng cách đặt những câu hỏi gợi mở hoặc bằng hình thức trắc nghiệm.

Đổi mới cách kiểm tra, đánh giá

Do điều kiện thời gian, thời lượng hướng dẫn học sinh đọc – hiểu các tác phẩm đọc thêm trên lớp có hạn, những bài học thêm đòi hỏi học sinh phải phát huy năng lực tự học cao.

Vì vậy, giáo viên bắt buộc phải có sự kiểm tra, đánh giá kiến thức tự học của học sinh để kịp thời uốn nắm bổ sung.

Bên cạnh hình thức kiểm tra miệng, giáo viên có thể kiểm tra bằng hình thức trắc nghiệm. Hình thức kiểm tra này có ưu điểm là trong một thời gian ngắn giáo viên có thể kiểm tra được nhiều lượng kiến thức nhất, vừa đảm bảo tính vừa sức vừa khắc phục lối học vẹt của học sinh.

Đổi mới cách soạn giáo án

Có một thực tế là một số giáo viên soạn giáo án giảng dạy các văn bản đọc thêm không khác so với cách soạn giáo án các văn bản dạy chương trình chính thức. Điều này dẫn đến những sự bất cập về thời gian khi triển khai bài đọc thêm.

Thiết nghĩ giáo án dạy thêm chỉ nên có cái nhìn khái quát về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm, từ đó khai thác sâu một hoặc hai ấn tượng đặc biệt của tác phẩm đồng thời thể hiện sự liên hệ đối với các tác phẩm được học ở chương trình chính thức.

Giáo án dạy thêm cũng nên thể hiện những biện pháp nhằm khắc phục bài toán thời gian (Ví dụ: đặt câu hỏi trắc nghiệm đối với phần tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm...).

Hơn hết, giáo án dạy thêm phải thể hiện rõ quan điểm dạy học tích cực, phải để học sinh chủ động đọc – hiểu tác phẩm, để tác phẩm thực sự trở thành một dấu ấn tâm hồn của người học, giáo viên chỉ là người hướng dẫn, gợi mở, tuyệt đối không đọc – hiểu thay học sinh.

Giáo viên cũng nên sử dụng giáo án điện tử, các phương tiện hỗ trợ để bài giảng thêm sinh động, hấp dẫn.

Hải Bình (ghi)