Bản in

Thời sự

Chủ Nhật, 13/1/2019 15:00

Xung đột quyền lợi khi mua - bán trên mạng: Khó giải quyết vì thiếu chế tài

Xung đột quyền lợi khi mua - bán trên mạng:  Khó giải quyết vì thiếu chế tài

GD&TĐ - “Người tiêu dùng Việt Nam, kể cả ở nông thôn, không đến nỗi quá bảo thủ. Tuy nhiên, họ chưa có đủ niềm tin với cách mua bán mới (qua Internet), vì chưa có niềm tin nên họ vẫn dùng cách cũ”- Chuyên gia Kinh tế Phạm Chi Lan mới đây đã nhận định lý do mua -  bán trên mạng hay được gọi chung là thương mại điện tử (TMĐT) vẫn còn khiến không ít người tiêu dùng Việt e dè.  

Tâm lý lo ngại

Chuyên gia Kinh tế Phạm Chi Lan chia sẻ trong một trao đổi về TMĐT xung quanh Dự thảo “Phát triển TMĐT trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 tại Việt Nam: Thực trạng và giải pháp” (do Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cùng Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức thực hiện): “Thời gian gần đây ở gia đình tôi cũng bắt đầu mua bán qua mạng. Khi hàng được giao đến, một trong những điều tôi giật mình và áy náy nhất là thực phẩm phần lớn được đựng trong hộp, bao bì nhựa. Tác hại về môi trường, sức khỏe như thế nào đây? Khi ra chợ mua hàng, đến các cửa hàng trực tiếp, người mua có thể từ chối không dùng túi nilon. Giao hàng thực phẩm qua mua bán online ở Việt Nam mặc dù giảm vất vả cho phụ nữ, nhưng lại tăng lượng nhựa sử dụng lên”.

Theo bà Phạm Chi Lan, hiện không có quy định nào để giải quyết vấn đề này, mặc dù dùng bao bì nhựa đã giảm được nhiều chi phí cho bên cung cấp sản phẩm (sản xuất và bán hàng), thay vì dùng những bao bì ít hại đến môi trường và sức khỏe.

“Nhiều doanh nghiệp có lợi khi dùng bao bì nhựa, giúp doanh nghiệp giảm chi phí. Nhưng ai trả chi phí môi trường, sức khỏe? Doanh nghiệp có bị phạt hay bị đánh thuế môi trường do dùng bao bì nhựa không? Trong quy định về TMĐT rất cần đưa thêm cả góc độ này để bảo vệ người tiêu dùng”- Chuyên gia Phạm Chi Lan nêu.

Theo bà Phạm Chi Lan: “Nếu bảo vệ người tiêu dùng tốt, có tiêu chuẩn tốt cho sản phẩm thì tăng được niềm tin. Người tiêu dùng sẽ dần bỏ cách mua bán truyền thống, chuyển sang cách thức mới hơn. Tôi tin rằng, người tiêu dùng Việt Nam, kể cả ở nông thôn, không đến nỗi quá bảo thủ. Tuy nhiên, họ chưa có đủ niềm tin với cách mua bán mới (TMĐT)”.

Đánh giá của người tiêu dùng khi mua sắm trực tuyến qua kết quả khảo sát của Cục Thương mại Điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho thấy: Người dân ngày càng đánh giá cao và hài lòng hơn khi tham gia mua sắm trực tuyến. Tỷ lệ người tiêu dùng trả lời “hài lòng” khi mua sắm trực tuyến tăng từ 29% (năm 2013) lên 54% (năm 2017). Tuy nhiên, theo các chuyên gia, bên bán hàng (các doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh TMĐT) vẫn cần thời gian để tạo dựng niềm tin đối với người tiêu dùng.

Một thực tế là người Việt vẫn còn thói quen phải xem (thử hàng) thực tế trực tiếp, trước khi quyết định bỏ tiền mua một sản phẩm nào đó. Việc có quá nhiều doanh nghiệp không thông báo và không đăng ký sản phẩm với cơ quan chức năng cũng làm người tiêu dùng lo ngại về chất lượng hàng hóa trao đổi trên môi trường TMĐT. Trong khi đó, dù có quy định và thể chế về bảo vệ người tiêu dùng, nhưng người mua hàng trên mạng vẫn không biết địa chỉ nơi có thể tìm đến để khiếu nại, hoặc tốn rất nhiều thời gian, chi phí để khiếu nại khi gặp vấn đề trong giao dịch TMĐT.

Xử phạt đã thỏa đáng?

Liên quan đến hoạt động tiếp nhận, xử lý các thông tin phản ánh của người dân, tính đến hết 2017, đã có khoảng 1.800 lượt phản ánh trên Cổng thông tin Quản lý hoạt động TMĐT. Trong đó, các hành vi vi phạm đáng chú ý gồm việc không đăng ký, thông báo website; cung cấp sản phẩm không đảm bảo chất lượng; giả mạo doanh nghiệp khác nhằm lừa đảo khách hàng...

Bộ Công Thương cũng đã tiến hành thanh tra, kiểm tra nhiều trường hợp vi phạm hành chính trong TMĐT, xử lý nhiều trường hợp vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng nhái trên môi trường mạng. Tổng mức xử phạt vi phạm hành chính năm 2015 là 3,5 tỷ đồng, năm 2016 là 4,5 tỷ đồng, năm 2017 gần 3 tỷ đồng.

Một thực tế là nhiều doanh nghiệp và cá nhân tại Việt Nam đang quảng bá, bán sản phẩm hàng hóa, dịch vụ trên các sàn TMĐT mà đơn vị quản lý sàn không có sự hiện diện tại Việt Nam. Theo các chuyên gia, khi phát sinh vấn đề trong quá trình giao dịch, việc liên hệ với chủ thể cung cấp dịch vụ để giải quyết sẽ gặp nhiều khó khăn, việc yêu cầu các chủ sàn TMĐT phối hợp xử lý những hành vi vi phạm pháp luật cũng gặp bất cập, do khoảng cách địa lý và độ trễ thời gian.

Các chuyên gia cho rằng, nhận thức của xã hội về quyền lợi người tiêu dùng đang gia tăng, cùng với sự phát triển nhanh của các ứng dụng TMĐT đã khiến quyền lợi của người tiêu dùng trong các giao dịch trong môi trường mạng được quan tâm hơn. Giao dịch TMĐT cũng phải tuân thủ các quy định pháp luật chung về bảo vệ người tiêu dùng. Những tranh chấp về chất lượng hàng hóa, quảng cáo không đúng sự thật, thông tin sai lệch... sẽ được xử lý như trong các giao dịch truyền thống. Mức độ bảo vệ pháp luật đối với người tiêu dùng trong giao dịch TMĐT cũng tương đương như trong môi trường kinh doanh truyền thống.

“Cần xây dựng khung pháp lý để giải quyết tranh chấp trong giao dịch TMĐT. Bởi nói gì thì nói, vấn đề không đơn thuần là trách nhiệm của các doanh nghiệp tham gia TMĐT, mà cần cả những cơ chế về trọng tài, tòa án trong xử lý tranh chấp giữa người mua và người bán. Chẳng hạn, khi chất lượng hàng hóa có vấn đề, làm thế nào để người tiêu dùng đòi được quyền lợi và được đền bù cho giao dịch đã thực hiện, theo một mức độ, phương thức chấp nhận được ở mặt bằng chung hợp lý”- Chuyên gia Nguyễn Anh Dương (Trưởng ban Chính sách Kinh tế Vĩ mô, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương) chia sẻ.

Việt Nam được đánh giá là có thị trường TMĐT tăng trưởng nhanh, đặc biệt trong 5 năm trở lại đây. Doanh thu bán lẻ TMĐT Việt Nam năm 2017 khoảng 6,2 tỷ USD, tăng 24% so với năm 2016. Tương ứng khoảng 500.000 đơn hàng một ngày. Doanh thu TMĐT đang được kỳ vọng sẽ vượt mức 10 tỷ USD vào năm 2020. 21 doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực TMĐT thu hút được tổng số vốn FDI đến 83 triệu USD, cao nhất trong tất cả các ngành nghề thu hút được FDI.

Thạch Thảo