Bản in

Thời sự

Thứ Hai, 10/2/2014 06:48

Mùa xuân về trên tộc người Đan Lai

Trẻ em Đan lai có trường học khang trangTrẻ em Đan lai có trường học khang trang

GD&TĐ - Đan Lai là tộc người thiểu số nhất Việt Nam sống ở đầu nguồn khe Khặng (bản Cọ Phạt, xã Môn Sơn, Con Cuông, Nghệ An - thuộc vùng lõi Rừng Quốc gia Pù Mát).

Tộc người này trước đây đứng trước nguy cơ tuyệt chủng vì nghèo đói, lạc hậu và hôn nhân cận huyết, nhưng nay đã có nhiều đổi thay - Mùa xuân đang tràn ngập khắp các bản làng Đan Lai.

Ngày ấy Đan Lai ngủ ngồi

Vào khoảng đầu năm 1980, Bộ đội Biên phòng  Nghệ An phát hiện một nhóm người sinh sống như người rừng ở đầu nguồn khe Khặng. Phải rất khó khăn, bộ đội biên phòng mới có thể tiếp cận được với nhóm người này.

Từ đó nguồn gốc cũng như truyền thuyết bi thương của tộc người Đan Lai được hé mở. Các già làng kể lại rằng: Tộc Đan Lai có nguồn gốc từ người Kinh, tộc này chủ yếu là dòng họ La.

Bạo chúa miền Hoa Quân xưa (nay thuộc Thanh Chương, Nghệ An) bắt dòng họ La phải tìm cho ra 100 cây nứa bằng vàng, một chiếc thuyền chèo liền mái, nếu không sẽ bị thảm sát cả họ.

Những thứ trên là hoàn toàn không thể có. Cả làng họ La gồng gánh nhau lên núi trốn chạy mãi vào rừng sâu đến đầu nguồn khe khặng. Họ nghĩ rằng đây là nơi thâm sơn cùng cốc, bạo chúa Hoa Quân sẽ không tìm đến nên mới dừng chân chặt cây, dựng lều để ở.

Cũng bắt đầu  từ đây tục ngủ ngồi của người Đan Lai hình thành. Già bản La Văn Quyết giải thích: Lúc bấy giờ lo sợ quan quân truy đuổi và thú dữ nên người Đan Lai chủ yếu là ngủ ngồi. Ngủ như vậy là để có thế mà vùng dậy chạy ngay vào rừng sâu…

Có lẽ sự trốn chạy và lối sống khép kín đã bắt nguồn từ truyền thuyết cho đến tận ngày nay khiến tộc người Đan Lai tách biệt với thế giới bên ngoài tự bao giờ. Cuộc sống của họ chủ yếu là săn bắn , hái lượm chẳng khác gì bộ lạc thời nguyên thủy.

Đan Lai có nhiều  hủ tục rất đáng sợ. Trẻ con Đan Lai sau khi sinh, dù là nắng hay mưa, dù cho rét đến ghê người vẫn được người nhà đem xuống suối để tắm. Đến khi tím tái, nếu đứa trẻ vẫn sống thì mới đưa về nhà; Phụ nữ  khi sinh con đều sinh trên sàn nhà một mình, nên rất nhiều thai phụ đã tử vong do băng huyết;

Đã đói nghèo, lạc hậu, bệnh tật nhưng Đan Lai lại đẻ nhiều và lấy nhau tạp nham trong anh em nội tộc khiến tộc người này đứng trước  nguy cơ bị tuyệt chủng.

Để hồi sinh tộc người Đan Lai, chính quyền địa phương các cấp, các đoàn thể xã hội, đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ, giúp đỡ đồng bào. Năm 2006, Thủ tướng đã phê duyệt đề án bảo tồn và phát triển bền vững tộc người thiểu số Đan Lai.

Dự án với mục tiêu  Nâng cao điều kiện sống, phát triển kinh tế-xã hội nhằm bảo tồn, phát triển tộc người Đan Lai hiện đang sống trong vùng lõi Vườn Quốc gia Pù Mát;  tổ chức di chuyển 146 hộ dân tộc thiểu số Đan Lai đang sinh sống trên thượng nguồn Khe Khặng thuộc 2 bản Khe Cồn và Bản Búng xã Môn Sơn, đến vùng tái định cư tại 3 bản: Kẻ Gia, Kẻ Tắt, Bá Hạ xã Thạch Ngàn; tổ chức ổn định cuộc sống cho 30 hộ dân ở lại tại bản Cò Phạt xã Môn Sơn, huyện Con Cuông; tiếp tục hỗ trợ 36 hộ dân đã di chuyển năm 2002.

Đề án hướng tới mục tiêu gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, ngăn chặn các nguy cơ suy thoái giống nòi; nâng cao nhận thức, trình độ dân trí cho đồng bào tộc người Đan Lai.

 Nụ cười Đan Lai ngày nay

Mùa xuân nay về trên Đan Lai.

Hơn 4 tiếng đồng hồ ngồi thuyền máy ngược dòng sông giăng thơ mộng, cuối cùng chúng tôi cũng đến được bản Búng và bản Cò Phạt. Nơi đây mùa xuân đang tràn ngập bởi hoa đào thắm nở bung nền xanh của núi rừng hùng vĩ.

Hai bên đường đi, những ruộng lúa nước đã lên xanh; Các cơ sở hạ tầng gồm nhà cộng đồng, trạm y tế , trường mầm non  mọc lên như một nét chấm phá cho sự đổi thay của đồng bào Đan Lai.

Chung vui chén rượu đầu năm với bà con , ông La Văn Báo - Trưởng bản Búng phấn khởi tâm sự: “Người Đan Lai trước đây vẫn có thói quen ngủ ngồi, sinh sống như bộ lạc thời nguyên thủy.

Nhưng từ khi được Nhà nước và Bộ đội Biên phòng quan tâm, bà con  đã biết làm lúa nước, làm kinh tế trang trại. Bà con ai cũng có cơm ăn, áo mặc, trẻ em được đến trường, ốm đau có trạm y tế... Bà con biết ơn Đảng, Nhà nước và Bộ đội Biên phòng nhiều lắm.

Một niềm vui nữa đến với đồng bào Đan Lai đó là chiếc cầu treo kiên cố, bắc qua sông Giăng nối trung tâm xã Môn Sơn đến con đường đi vào trung tâm bản Cò Phạt đã xây xong.

Sắp tới đây, tuyến đường bộ vào Cọ Phạt sẽ  hoàn thành, bà con Đan Lai sẽ không còn cảnh phải ngược nguồn sông Giăng bằng thuyền nữa.

Bà Ngân Thị Hà - Chủ tịch UBND xã Môn Sơn cho biết. Ngoài nỗ lực của các cấp chính quyền thì vai trò của lực lượng bộ đội Biên phòng hết sức quan trọng trong việc tái định cư tại chỗ cho các hộ dân còn lại ở Cò Phạt và Bản Búng.

Bộ đội Biên phòng đã thành lập 2 tổ công tác bám dân, bám bản, hướng dẫn bà con từng bước thay đổi thói quen săn bắt, hái lượm sang trồng trọt, chăn nuôi  mang lại những thay đổi nhận thức trong đồng bào tộc người Đan Lai.

Tại các điểm  tái định cư ở Cửa rào, Tân Sơn (xã Môn Sơn) và bản Thạch Sơn (xã Thạch Ngàn), đồng bào Đan Lai cũng  đã nhanh chóng hòa nhập với cộng đồng các bản, làng khác, nhất là về phương thức sản xuất.

Bà con đã biết canh tác lúa nước, trồng hoa màu, làm vườn và biết trồng, chăm sóc rừng kết hợp chăn nuôi. Nhiều điển hình làm kinh tế giỏi đã xuất hiện.

Tiêu biểu như chị La Thị Nguyệt ở điểm tái định cư Cửa Rào. Chị đã là người đi tiên phong trong phong trào làm lúa nước, kết hợp làm kinh tế trang trại và chăn nuôi, mỗi năm cho thu nhập hàng chục triệu đồng.

Tiếp đến là  ông La Văn Thám, ở bản Tân Sơn, được đánh giá là hộ Đan Lai năng động, chịu khó học hỏi và tích cực khai hoang. Nhờ vậy, mà gia đình ông trồng được các loại cây lương thực, hoa màu, mỗi năm thu về hơn 3 tấn lúa, 3 tấn ngô và hàng trăm tấn sắn kết hợp chăn nuôi trâu bò.

Đặc biệt tại khi tái địch cư Thạch Ngàn bà con được cấp nhà sàn kiểu mới, kiên cố, khang trang, có điện lưới, có trường học, có ruộng nước, đất bãi và cả rừng để trồng cây nguyên liệu.

Ông La Giang Sơn - Bí thư chi bộ bản - cho biết: Hầu hết 50 hộ gia đình ở đây đều có ti vi, điện thoại, nhiều hộ đã sắm được xe máy và các vật dụng đắt tiền trong gia đình; Con em Đan Lai nhiều em đã học lên THCS, THPT. Bà con Đan Lai chúng tôi đang đổi thay và phát triển hòa nhập với các dân tộc anh em.

Vĩ Thanh

Ông Hồ Đăng Tài - Phó Chủ tịch UBND huyện Con Cuông - nói : Cái được lớn nhất của đề án sau nhiều năm thực hiện không chỉ là những hạng mục như điện, đường, trường, trạm mà là sự thay đổi trong nhận thức của bà con.

“Hiện nay, người dân đang làm quen dần với những phương thức sản xuất mới, với văn minh mới, tình trạng hôn nhân cận huyết cũng đang giảm dần. Đời sống kinh tế - xã hội của người dân khá lên trông thấy”.

Đan Lai đã đổi thay, dần hòa nhập với thế giới văn minh, mùa xuân đang tràn ngập khắp các bản làng, đây là một điều đang mừngSong, do điểm xuất phát thấp, trình độ dân trí không đồng đều, nên việc tiếp thu khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi ở các bản Đan Lai vẫn còn chậm.

Do đó, người Đan Lai rất cần sự quan tâm, hỗ trợ giúp đỡ của các cấp, các ngành từ Trung ương, của tỉnh và huyện Con Cuông để ổn định và có cơ sở, tiền đề phát triển bền vững.                    

Thạch Tùng

Tin tiêu điểm