Bản in

Thời sự

Thứ Sáu, 10/3/2017 09:07

Dệt may bao giờ hết cảnh gia công?

Dệt may bao giờ hết cảnh gia công?

GD&TĐ - Năm 2016 ngành dệt may trải qua không ít sóng gió. Xuất khẩu (XK) không đạt mục tiêu đề ra, chỉ đạt 28,3 tỷ USD, tăng trưởng hơn 5% - đây là mức tăng trưởng thấp nhất trong 10 năm trở lại đây. 

Năm nay được các chuyên gia dự báo vẫn sẽ rất khó khăn đối với ngành dệt may, khi phải đối mặt việc sụt giảm nghiêm trọng cả về giá và đơn hàng, cùng sự cạnh tranh ngày càng gay gắt của các đối thủ trong khu vực và thế giới; nguyên nhân chính là bởi ngành công nghiệp này chỉ nặng về gia công cho đối tác.

Nút thắt cần tháo gỡ

Theo ông Nguyễn Xuân Dương – Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), nguyên nhân khiến dệt may tăng trưởng thấp là do khó khăn chung của thị trường thế giới, tổng cầu nhập khẩu (NK) hàng dệt may tại các thị trường lớn đều giảm. Cụ thể, Mỹ giảm 4,74%, EU giảm 1,5%, Hàn Quốc giảm 0,2%, chỉ có thị trường Nhật Bản tăng nhẹ lên 3,6%. Đặc biệt, thời gian qua ngành dệt may còn phải chứng kiến sự cạnh tranh gay gắt của sản phẩm dệt may từ các đối thủ đến từ Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh... Các nước này đang được hưởng nhiều chính sách ưu đãi từ chính phủ của họ, đặc biệt là về tỷ giá so với đồng USD để phát triển ngành dệt may và thu hút đơn hàng.

Trong khi các nước được hưởng nhiều chính sách ưu đãi thì ngành dệt may Việt Nam lại vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ các chính sách thuế do các Hiệp định Thương mại tư do (FTA) như FTA Việt Nam – EU (EVFTA), Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đều chưa có hiệu lực trong năm 2017. Điều này khiến cho giá cả, chi phí của doanh nghiệp (DN) trong nước cao hơn so với các nước và trên thực tế đã xảy ra tình trạng đơn hàng từ Việt Nam đã “chạy” sang các nước Ấn Độ, Campuchia, Myanmar… Nếu không được “giải cứu” kịp thời thì chắc chắn DN dệt may Việt Nam vẫn tiếp tục khó khăn trong năm 2017 và trong trung hạn.

Không chỉ bị cạnh tranh gay gắt mà ngành dệt may còn đang có những khó khăn từ nội tại như vẫn chủ yếu là gia công, nguyên phụ liệu vẫn phụ thuộc vào NK… Theo đại diện Hiệp hội Bông sợi Việt Nam, ngành dệt may có nhu cầu rất lớn về vải, nhưng “nút thắt” tại khâu dệt nhuộm của chuỗi cung ứng đang khiến hiệu quả hoạt động của các DN không cao do phụ thuộc quá nhiều vào NK. Do vậy, thiếu tự chủ về các nguyên phụ liệu quan trọng, đặc biệt là nguồn cung vải, bông, sợi... tiếp tục là điểm nghẽn, kéo tụt hiệu quả hoạt động của ngành dệt may. Đặc biệt khi một loạt FTA có hiệu lực, với các quy tắc xuất xứ từ vải, sợi trở đi sẽ khiến các DN vất vả hơn trong việc chứng nhận xuất xứ để hưởng thuế về 0%. Tuy nhiên, nguồn nguyên phụ liệu sẽ tiếp tục thiếu hụt khi TPP chưa ngã ngũ kéo theo việc thu hút FDI vào dệt, nhuộm đang chững lại.

Thay đổi để phát triển

Theo dự báo của Bộ Công Thương, năm 2017 và những năm tới, ngoài một số cơ hội thì hội nhập kinh tế quốc tế cũng mang lại nhiều thách thức, đặc biệt đối với DN dệt may nhỏ và vừa với xuất phát điểm thấp, việc cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập rất vất vả. Thậm chí, DN có thể mất các đơn hàng truyền thống về khối DN có khả năng cạnh tranh cao hơn, nhất là các DN FDI.

Để ngành dệt may Việt Nam phát triển ổn định, nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời gian tới, ông Dương cho rằng, Nhà nước cần tạo sân chơi bình đẳng giữa các DN FDI với các DN trong nước; quản lý tốt hơn các dự án đầu tư vào dệt may. Bên cạnh đó, Nhà nước cũng cần điều chỉnh quy hoạch phát triển ngành dệt may phù hợp với tốc độ hội nhập sâu rộng của Việt Nam.

Nói về sự cạnh tranh giữa DN trong nước và DN FDI, một số chuyên gia kinh tế nhận định, khâu may mặc tạo ra nhiều việc làm và phù hợp với khả năng của các DN trong nước, vì vậy không nên thu hút thêm FDI vào dệt may. Chỉ nên thu hút FDI vào khâu dệt, nhuộm nhưng nên chọn vị trí đầu tư, yêu cầu môi trường khắt khe, lựa chọn những dự án có công nghệ hiện đại, ưu tiên những nhà đầu tư có liên kết với DN Việt Nam cùng đầu tư vào dệt, nhuộm. Thêm nữa, Chính phủ cũng cần hỗ trợ về tài chính, ngân hàng có tín dụng ưu đãi cho những DN trong nước dám đầu tư vào dệt, nhuộm nhằm tạo nên xuất xứ nguyên phụ liệu từ Việt Nam và được hưởng lợi ích thuế quan.

Mặt khác, trong ngành dệt may, hưởng lợi nhiều nhất là khâu đầu và khâu cuối, tức là khâu thiết kế và khâu marketing. Nếu như DN trong nước không dần lớn lên để tham gia toàn chuỗi mà chỉ tham gia ở những khâu thấp nhất thì lợi ích không được bao nhiêu. Nhà nước cũng cần hỗ trợ nghiên cứu giúp DN tham gia chuỗi cung ứng chứ không chỉ quan tâm đến phát triển công nghiệp phụ trợ, đây mới là giải pháp giúp ngành phát triển bền vững...

Phụ thuộc quá nhiều vào nguyên phụ liệu NK đang là một trong những nguyên nhân khiến cho DN dệt may vẫn chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng mà chủ yếu làm gia công - công đoạn có giá trị gia tăng thấp nhất trong chuỗi của ngành này. Do vậy, vị trí của các DN Việt Nam trong chuỗi cung ứng của dệt may thế giới chỉ là gia công, may – đây là một trong những khâu ít mang lại giá trị gia tăng giống như: Bangladesh, Sri Lanka, Campuchia, Trung Quốc…

Xuân Huy