Giáo dục

Nhà giáo đổi mới sáng tạo

07:26 26/12/2019
Hai khách mời, cô Nguyễn Phương Thanh và cô Nguyễn Thị Chiến,  cùng đại diện lãnh đạo và biên tập viên Báo Giáo dục và Thời đại. Ảnh: Bá Hải Hai khách mời, cô Nguyễn Phương Thanh và cô Nguyễn Thị Chiến, cùng đại diện lãnh đạo và biên tập viên Báo Giáo dục và Thời đại. Ảnh: Bá Hải

Trên thực tế, nhiều trường học đã và đang đa dạng hóa hình thức, phương pháp dạy học, chú ý các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, nghiên cứu khoa học của học sinh; sử dụng các hình thức dạy học trên cơ sở ứng dụng công nghệ thông tin vào bài giảng.

 Chủ đề buổi giao lưu.

Tuy nhiên,chương trình giáo dục phổ thông mới cũng đòi hỏi giáo viên cần chủ động, tích cực hơn trong mỗi tiết học. Để góp phần xây dựng, tạo lập môi trường an toàn, thân thiện; đồng thời các nhà giáo tích cực, chủ động sáng tạo, đổi mới phương pháp dạy học, báo Giáo dục và Thời đại tổ chức buổi giao lưu trực tuyến với chủ đề “Nhà giáo đổi mới sáng tạo”.

Tham gia buổi giao lưu có hai vị khách mời:

- Cô Nguyễn Phương Thanh – Giáo viên dạy Sinh học Trường THPT Chu Văn An (HN)

- Cô Nguyễn Thị Chiến - Giáo viên dạy Vật lý Trường THPT Tây Hồ (HN)

Nội dung buổi giao lưu trực tuyến
Xây dựng lớp học hạnh phúc đòi hỏi giáo viên phải thay đổi. Vậy trong dạy học, giáo viên cần thay đổi như thế nào để lớp học hạnh phúc? 

(Nguyễn Thị Hằng, Bắc Ninh)

Cô Nguyễn Phương Thanh:

Lớp học hạnh phúc là nơi mà cả thầy cô và học sinh đều có được những cảm xúc tích cực: Thầy cô hạnh phúc, thăng hoa trong giảng dạy, học sinh hạnh phúc khi được tham gia các hoạt động học tập và lĩnh hội được những kiến thức mới.

Theo cô Thanh, lớp học hạnh phúc là nơi mà cả thầy cô và học sinh đều có được những cảm xúc tích cực.

Thầy cô và học sinh đều có hứng thú, niềm vui, sự mong chờ và những rung cảm đối với giờ học.Thầy cô hạnh phúc, học sinh hạnh phúc sẽ tạo nên lớp học hạnh phúc. Niềm hạnh phúc không chỉ ở lại mái trường mà còn lan toả về gia đình để phụ huynh cũng hạnh phúc với niềm vui của học sinh.

Để tạo nên lớp học hạnh phúc, thầy cô cần thay đổi nhiều trong tư duy cũng như phương pháp dạy học:

Thầy cô giáo phải vừa thầy, vừa là cha mẹ, vừa như người bạn thân thiết của học sinh: Hiểu được tâm tư, tình cảm, năng lực hiện tại, thiên hướng phát triển của từng học sinh, tâm lý lứa tuổi học sinh. Từ đó, áp dụng các kỹ thuật dạy học linh hoạt để tạo sự hứng thú, tạo điều kiện cho mọi học sinh trong lớp đều thuận lợi đạt kết quả cao trong các hoạt động học tập. 

Với mỗi một bài học, thầy cô phải lên kế hoạch thật chi tiết, hấp dẫn, hoạt động học tập giữa các phần kiến thức không nên trùng lặp tạo sự nhàm chán. Cần phải căn chính xác thời gian cho các hoạt động nhưng vẫn phải chuẩn bị thêm các hoạt động dự phòng và sẵn sàng lấp đầy thời gian trống để các hoạt động liên tục diễn ra, có thể điều chỉnh kế hoạch của mình một cách linh hoạt.

Tích cực tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh để tăng niềm ham mê, hứng thú, sự tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; học sinh được trải nghiệm, được khẳng định mình và lĩnh hội kiến thức một cách tự nhiên.

Thầy cô cần linh hoạt về quản lý thời gian, giáo án, kỹ thuật dạy và các phương pháp đánh giá để phù hợp với đối tượng học sinh và mục tiêu dạy – học.

Cần có kiến thức chuyên môn vững vàng, thường xuyên cập nhật kiến thức mới; có nghiệp vụ sư phạm tốt để có thể xử lý tốt các tình huống sư phạm, có các câu trả lời thỏa mãn các thắc mắc, suy nghĩ đa chiều, tư duy phản biện của học sinh.

Thường xuyên lắng nghe, giao tiếp với học sinh. Học sinh cần biết những gì chúng đang làm đúng, những gì chúng đang tiến bộ và những gì cần phải cải thiện thêm. Bạn càng giao tiếp với học sinh, chúng sẽ càng đạt kết quả tốt hơn trong lớp học. Học sinh của bạn sẽ thích nói chuyện với bạn về một nội dung nào đó ngoài chuyên môn và bài học. Có thể tương tác với học sinh qua email, nhóm chat, sẵn sàng ở lại lớp lắng nghe và trả lời các câu hỏi ngoài giờ của học sinh.

Nhìn nhận, đánh giá học sinh đúng mực, khách quan, công bằng, chính xác và bao dung.

Ngoài việc dạy chữ, các thầy cô còn có nhiệm vụ dạy đạo đức lối sống cho học sinh. Là giáo viên chủ nhiệm, cô thực hiện việc này thế nào?

lehai85...@gmail.com

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Là giáo viên chủ nhiệm, tôi luôn đồng hành với các con, khuyến khích động viên kịp thời. Tất cả các hoạt động của nhà trường đều cho học sinh tham gia đầy đủ và được đánh giá tốt.

Những em có học lực yếu thì giáo viên trao đổi riêng để tìm hiểu xem nguyên nhân vì sao, từ đó sẽ định hướng và giúp đỡ học sinh.

Tôi nhớ em Nguyễn Thanh Lâm, lúc mới vào lớp 10 em học Vật lí rất kém vì em cảm thấy không thích, khó hiểu, không biết để làm gì. Sau đó tôi đã trao đổi trực tiếp với em để tìm hiểu lí do em khó hiểu ở những nội dung gì và đưa ra một số các ví dụ ứng dụng của Vật lí để giải thích các hiện tượng thực tế.

Tôi được biết nhiều thầy cô đã ứng dụng tốt công nghệ thông tin vào dạy học môn Vật lí. Cô ứng dụng CNTT vào các tiết dạy thế nào?

Nguyệt Minh - Hà Nam

Cô Nguyễn Thị Chiến:
Cô Nguyễn Thị Chiến trả lời câu hỏi của bạn đọc Báo GD&TĐ. 

Ứng dụng CNTT sẽ giúp học sinh hứng thú, ghi nhớ nội dung bài học nhanh hơn, hiểu rõ được nội dung học hơn.

Ngoài các bài giảng điện tử, tôi dùng các phần mềm tạo câu hỏi kiểm tra trực tiếp học sinh, đưa các video thí nghiệm, các hình ảnh cho học sinh quan sát trực tiếp trong giờ học, giao bài tập về nhà cho học sinh, lập các nhóm zalo, facebook để giao bài tập, chuẩn bị bài cho học sinh, trao đổi chuyên môn với đồng nghiệp.

Học sinh hưởng ứng vì thấy hiện đại, tiện dụng.

Thưa cô Thanh, hiện nay, học sinh không hiểu cái gì cũng tra trên mạng rất nhanh, vậy giáo viên trong thời đại công nghệ hiện nay cần chú trọng đổi mới sáng tạo như thế nào để giảng dạy cho học sinh? 

Nguyentuyet56@gmail.com

Cô Nguyễn Phương Thanh:

Theo mình, kỹ năng tra cứu thông tin trên mạng cũng rất cần thiết đối với cả người dạy và người học. Mạng internet cung cấp nguồn thông tin rất quý giúp thầy cô, học sinh có thể cập nhật các kiến thức khoa học mới và tìm thấy nhiều tài liệu dạy - học bổ ích.

Tuy nhiên, thầy cô và học sinh cần sử dụng tài nguyên này một cách có chọn lọc, nên quan tâm đến độ tin cậy, nguồn cung cấp của các thông tin, hình ảnh, clip trước khi sử dụng trong bài học.

Giáo viên cần đầu tư thời gian để nghiên cứu trước các tài nguyên trên mạng, hiểu rõ nội dung được truyền tải qua các tài nguyên đó, kiểm định độ chính xác, tin cậy và có giải pháp khai thác nguồn tư liệu một cách hiệu quả.

Giáo viên cũng cần cập nhật kiến thức khoa học kịp thời để giải đáp các thắc mắc của học sinh về một vấn đề nào đó mà các em tra cứu được trên mạng.

Với khả năng hiểu biết của mình, giáo viên nên gợi ý cho học sinh một số trang mạng đáng tin cậy để học sinh có thể tra cứu kiến thức thông tin chính xác liên quan đến môn học.

Khi học sinh khai thác tốt các nguồn thông tin từ sách giáo khoa, sách tham khảo và mạng internet thì giờ học nên chú trọng vào việc giải đáp các thắc mắc và rèn luyện cho học sinh các kỹ năng học tập.

Theo cô, giáo viên có cần trau dồi kĩ năng ngoại ngữ và tin học để đổi mới phương pháp dạy học. Là một giáo viên thế hệ 7x, tôi cũng tương đối lớn tuổi và ngại học ngoại ngữ, theo cô tôi có cần học ngoại ngữ để đổi mới phương pháp dạy học hay không?

Hoàng Linh - Hà Nội

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Theo tôi, việc học ngoại ngữ là rất cần thiết đối với người giáo viên. Vì tài liệu tham khảo của mình sẽ phong phú hơn, có thể tự hiểu phương pháp dạy học tiên tiến của các nước trên thế giới, chủ động về thời gian học tập, từ đó sẽ chọn lựa nhiều phương pháp dạy học phù hợp với học sinh, tìm hiểu như công nghệ ứng dụng trong dạy học.

Ở trường THPT Tây Hồ có đặt ra mục tiêu đạt tỉ lệ thi đỗ cao vào đại học hay không?

Trần Anh - Hà Nội

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Ở trường THPT Tây Hồ có đặt ra mục tiêu đạt tỉ lệ thi đỗ cao vào đại học để khẳng định uy tín, chất lượng của nhà trường bên cạnh chú trọng việc nâng cao chất lượng đội ngũ CB, GV, NV.

Chất lượng đầu vào và đầu ra của nhà trường ngày một nâng cao
Để có tỉ lệ đỗ đại học cao nhà trường đã tư vấn cho học sinh chọn tổ hợp môn thi, tư vấn việc chọn trường, kết quả 2018 tỷ lệ đỗ là 80%, năm 2019 tỷ lệ đỗ là trên 90%.

Ngoài việc truyền thụ kiến thức, nhà trường cũng rất chú trọng phát triển kĩ năng mềm cho học sinh như tổ chức các cuộc thi, hội thi khoa học kĩ thuật của nhà trường, cuộc thi Bài ca đi cùng năm tháng, cuộc thi Học sinh thanh lịch, cuộc thi Hùng biện tiếng Anh Speaking contest. Ngoài ra còn tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường như xây dựng vườn sinh học của nhà trường, phong trào hộp phấn, lớp học sạch đẹp.

Nhà trường cũng coi trọng việc hướng nghiệp cho học sinh, có ban tư vấn tâm lí, tư vấn học đường với 5 cô giáo.

Nhà trường thực hiện dạy học phát triển năng lực như thế nào khi nhiều học sinh vẫn hướng đến kết quả cao tại các kì thi THPT quốc gia và tuyển sinh đại học?

quytan...@gmail.com

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Để đỗ đại học cao nhà trường đã tư vấn cho học sinh chọn tổ hợp môn thi, tư vấn việc chọn trường, kết quả 2018 tỷ lệ đỗ là 80%, năm 2019 tỷ lệ đỗ là trên 90%.

Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực không ảnh hưởng nhiều tới kết quả thi đỗ vào đại học của học sinh. Bởi vì các kiến thức vẫn được học sinh tiếp nhận, giáo viên chỉ thay đổi hình thức truyền thụ để việc học của học sinh đạt hiệu quả hơn.

Được biết cô là người đã hướng dẫn cho học sinh thực hiện chế tạo đồ dùng học tập? Cô có thể chia sẻ về quá trình thực hiện được không? Những đồ dùng học tập tự chế có tác dụng thế nào đối với quá trình đổi mới dạy học?

tltinh...@gmail.com

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Khi hướng dẫn cho học sinh thực hiện chế tạo đồ dùng học tập, giáo viên phải tìm hiểu rõ nội dung kiến thức, kiến thức này đã được ứng dụng trong thực tế như thế nào, nội dung kiến thức mình dạy có thể làm ra những sản phẩm nào mà học sinh có thể làm được, có thể sử dụng thí nghiệm đã có sẵn, tìm hiểu và cải tiến, phát hiện thêm chức năng của dụng cụ thí nghiệm hoặc chế tạo thí nghiệm để phục vụ cho quá trình giảng dạy.

Tiết học trực quan sinh động từ đồ dùng học tập tự chế của cô Nguyễn Thị Chiến. 

Tôi tham khảo trên mạng, trao đổi với động nghiệp, với học sinh để mình có thể hoàn thiện được sản phẩm. Trên hết vẫn phải là niềm đam mê với công việc dạy học.

Các bước tiến hành: Tìm hiểu kiến thức, xác định mục tiêu, đưa ra giải pháp, thiết kế sản phẩm, thu thập nguyên vật liệu, tiến hành lắp ráp, thử nghiệm, điều chỉnh để hoàn thiện sản phẩm.

Theo cô, để đổi mới phương pháp dạy thích ứng với chương trình giáo dục phổ thông mới, giáo viên cần có những kĩ năng gì?

lehoang...@gmail.com

Cô Nguyễn Thị Chiến: Theo tôi ngoài kiến thức chuyên môn thí người thầy cần phải có những kỹ năng : 

- Kiên nhẫn,  Khả năng thích ứng, Tưởng tượng, Làm việc nhóm

- Chấp nhận rủi ro, Học hỏi không ngừng, Giao tiếp

- Huấn luyện, Đào tạo,  Khả năng lãnh đạo

Nhà trường có những lưu ý gì đối với giáo viên khi vận dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực học sinh? Những phương pháp nào được nhà trường khuyến khích học sinh thực hiện nhằm thực hiện dạy học phát triển năng lực.

Lê Cường - Lâm Đồng

Cô Nguyễn Thị Chiến:
"Việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực phải phù hợp với đối tượng, nội dung, cơ sở vật chất nhà trường", cô Nguyễn Thị Chiến.

Đối với việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực học sinh, nhà trường lưu ý các cán bộ giáo viên: Việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực phải phù hợp với đối tượng, nội dung, cơ sở vật chất nhà trường.

Những phương pháp được nhà trường khuyến khích học sinh thực hiện trong quá trình học tập và rèn luyện: Tự học, tự làm việc nhóm; giao lưu, tọa đàm, trải nghiệm.

Giáo viên vận dụng phương pháp cần chuẩn bị những kiến thức kĩ năng, đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung, đối tượng học sinh và cơ sở vật chất của nhà trường.

Tôi rất muốn được nghe chia sẻ kinh nghiệm trong tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo của Trường THPT Tây Hồ. Đây là hoạt động đóng vai trò quan trọng trong dạy học phát triển năng lực, nếu thực hiện tốt, chắc chắn sẽ thuận lợi khi triển khai chương trình mới. 

Thúy Anh - Nam Định

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Những năm vừa qua, Trường THPT Tây Hồ đã tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh dưới nhiều hình thức khác nhau. Trong các giờ học, trong các giờ hoạt động ngoại khoá như:

- Tổ chức thông qua các câu lạc bộ theo sở thích: Thể thao (bóng đá, bóng rổ, cầu lông), nhảy hiện đại, hát nhạc, vẽ tranh, làm bánh...

- Học tập tham quan, dã ngoại

- Tổ chức các chuyên đề dưới cờ hằng tuần theo chủ đề tháng dưới nhiều hình thức phong phú: các trò chơi, thảo luận, tọa đàm, sân khấu hóa.

Theo tôi, các hoạt động này rất bổ ích, phát triển toàn diện cho học sinh. Các em rất hứng thú và tham gia nhiệt tình. Ban giám hiệu nhiệt tình ủng hộ.

Được biết ngoài danh hiệu Nhà giáo Hà Nội tâm huyết sáng tạo, cô còn đạt danh hiệu gia đình nhà giáo tiêu biểu thủ đô 2019. Bí quyết của cô thế nào để vừa giỏi chuyên môn, vừa có được gia đình hạnh phúc?

Trịnh Thăng - Bắc Giang

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Theo tôi, giáo viên phải tâm huyết với nghề, yêu thương học sinh; ham học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn, hoàn thiện bản thân, tự học và tìm tòi  kiến thức chuyên môn, để đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu của các em. Tôi đã được nhà trường ủng hộ và  tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình giảng dạy.

Tôi được sự ủng hộ của gia đình nên đã hoàn thành tốt nhiệm vụ ở trường, cân đối hài hòa được giữa công việc ở trường và ở nhà. Trong quá trình nuôi dạy  tôi đã đặt ra mục tiêu cho mình, từ đó định hướng và tạo điều kiện cho con phát triển ngay từ nhỏ trong phạm vi gia đình có thể làm được, tôi luôn đồng hành cùng với các con, rèn cho con ý thức tự giác học tập, và chọn môi trường học tập phù hợp với khả năng của con và điều kiện của gia đình.

Cô Thanh ơi, em là giáo viên mới, đang dạy một trường THPT tại Hà Nội, em rất lúng túng trong việc đổi mới sáng tạo trong từng tiết học. Em nên bắt đầu từ đâu thưa cô? 

Huyenthanhbui@gmail.com

Cô Nguyễn Phương Thanh:

Giáo viên mới có lợi thế là nguồn kiến thức còn “nóng hổi”, nhiều năng lượng và nhiệt huyết. Tuy nhiên, đa số giáo viên mới chưa giỏi về nghiệp vụ sư phạm, kỹ năng xử lý các tình huống sư phạm chưa phong phú, hiệu quả và đôi khi thiếu sự linh hoạt trong việc áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học.

Em nên tích cực dự giờ của đồng nghiệp, đặc biệt là các giờ Hội giảng, giờ thi giáo viên giỏi hoặc các giờ dạy mẫu, hoặc đôi khi chỉ là một giờ dạy bình thường của một bài mà em cảm thấy khó dạy. Qua đó em sẽ tích lũy dần các phương pháp dạy học hiệu quả. Ngoài ra, em nên tích cực tham gia các khóa bồi dưỡng, tự bồi dưỡng, tham gia các diễn đàn, học hỏi kinh nghiệm của các chuyên gia…

Cô có thể chia sẻ về cách đổi mới phương pháp dạy học được không? Cụ thể đối với môn Vật lí?  Về những bài giảng phát huy năng lực của học sinh được cô thực hiện như thế nào?

Hải Hà, giáo viên Hà Tĩnh

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Tôi sử dụng các phương pháp: Thuyết trình, dạy hoc nêu vấn đề, thảo luận nhóm, trải nghiệm một cách linh hoạt trong từng nội dung bài giảng với từng đối tượng học sinh sao cho phù hợp với nội dung kiến thức và trình độ tiếp thu kiến thức của học sinh.

Cô Nguyễn Thị Chiến: "Với những bài giảng phát huy năng lực của học sinh tôi giao những nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm học sinh...".

Với những bài giảng phát huy năng lực của học sinh tôi giao những nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm học sinh: Học sinh tham gia làm thí nghiệm, học sinh làm đồ dùng học tập, học sinh tham gia thuyết trình về nội dung được giao, cho học sinh tham gia làm đề kiểm tra, học sinh vẽ sơ đồ tư duy khi kết thúc  một chương học.

Ví dụ như trong bài giảng về hiện tượng Khúc xạ ánh sáng (lớp 11), tôi đưa ra hiện tượng chiếc đũa bị gãy khi cắm trong cốc, hiện tượng đáy bể nâng lên gần mặt nước hơn... để thôi thúc, khơi dậy trí tò mò của học sinh, để các em có hứng thú tiếp thu bài giảng.

Khi học về bài Máy phát điện, tôi đưa ra các bộ phận, sơ đồ lắp ráp và cách hoạt động cho học sinh để các em có thể hoàn thiện thành một bộ thí nghiệm. Sau khi hoàn thiện, các em tiến hành làm thí nghiệm, giáo viên sẽ yêu cầu các em ghi lại kết quả thí nghiệm và tìm cách giải thích kết quả thí nghiệm đó.

Theo cô, tài nguyên trên Internet có tác động thế nào đối với việc giảng dạy môn Sinh học hiện nay? 

Ngọc Hoa, Ba Đình, HN

Cô Nguyễn Phương Thanh:

Môn Sinh học là môn khoa học thực nghiệm. Tuy nhiên có nhiều nguyên lý, quá trình sinh học rất trừu tượng, khó hình dung. Cũng có nhiều kiến thức khoa học mới được khám phá ra mỗi ngày. Vì vậy tài nguyên trên Internet rất cần thiết và hữu ích đối với việc dạy – học môn Sinh học.

Tuy nhiên giáo viên và học sinh cần sử dụng tài nguyên này một cách có chọn lọc, nên quan tâm đến độ tin cậy, nguồn cung cấp của các thông tin, hình ảnh, clip trước khi sử dụng trong bài học.

Theo cô, việc đánh giá kết quả học tập và đánh giá năng lực của học sinh khác nhau như thế nào? Việc này có tác động như thế nào đến đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên? 

Ngô Văn Quảng, Phú Thọ

Cô Nguyễn Phương Thanh:

Chào bạn!

Việc đánh giá kết quả học tập của HS là quá trình thu thập và xử lý thông tin về trình độ, khả năng thực hiện, đạt mục tiêu học tập xác định, về tác động và nguyên nhân của tình hình đó nhằm tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của GV và nhà trường, cho bản thân HS để họ học tập ngày một tiến bộ hơn.

Theo quan điểm phát triển năng lực, việc đánh giá kết quả học tập không lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánh giá.

Cô Nguyễn Phương Thanh cho rằng, để chứng minh học sinh có năng lực ở một mức độ nào đó, phải tạo cơ hội cho HS được giải quyết vấn đề trong tình huống mang tính thực tiễn. Ảnh minh họa. 

Đánh giá kết quả học tập theo năng lực cần chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau. Đánh giá kết quả học tập đối với các môn học và hoạt động giáo dục ở mỗi lớp và sau cấp học là biện pháp chủ yếu nhằm xác định mức độ thực hiện mục tiêu dạy học, có vai trò quan trọng trong việc cải thiện kết quả học tập của HS.

 Đánh giá năng lực không hoàn toàn phải dựa vào chương trình giáo dục môn học như đánh giá kiến thức, kỹ năng, bởi năng lực là tổng hòa, kết tinh kiến thức, kỹ năng, thái độ, tình cảm, giá trị, chuẩn mực đạo đức,… được hình thành từ nhiều lĩnh vực học tập và từ sự phát triển tự nhiên về mặt xã hội của một con người. 
Cô Nguyễn Phương Thanh

Hay nói cách khác, đánh giá theo năng lực là đánh giá kiến thức, kỹ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa (Leen pil, 2011).

Xét về bản chất thì không có mâu thuẫn giữa đánh giá năng lực và đánh giá kiến thức kỹ năng, mà đánh giá năng lực được coi là bước phát triển cao hơn so với đánh giá kiến thức, kỹ năng.

Để chứng minh HS có năng lực ở một mức độ nào đó, phải tạo cơ hội cho HS được giải quyết vấn đề trong tình huống mang tính thực tiễn. Khi đó HS vừa phải vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã được học ở nhà trường, vừa phải dùng những kinh nghiệm của bản thân thu được từ những trải nghiệm bên ngoài nhà trường (gia đình, cộng đồng và xã hội).

Như vậy, thông qua việc hoàn thành một nhiệm vụ trong bối cảnh thực, người ta có thể đồng thời đánh giá được cả kỹ năng nhận thức, kỹ năng thực hiện và những giá trị, tình cảm của người học.

Mặt khác, đánh giá năng lực không hoàn toàn phải dựa vào chương trình giáo dục môn học như đánh giá kiến thức, kỹ năng, bởi năng lực là tổng hòa, kết tinh kiến thức, kỹ năng, thái độ, tình cảm, giá trị, chuẩn mực đạo đức,… được hình thành từ nhiều lĩnh vực học tập và từ sự phát triển tự nhiên về mặt xã hội của một con người.

Đánh giá năng lực chú trọng đánh giá quá trình học sinh tham gia các hoạt động học tập: Đánh giá thông qua hoạt động nhóm, đánh giá thông qua kỹ năng đặt câu hỏi và thảo luận trong lớp học, đánh giá thông qua bài kiểm tra và bài tập về nhà, thông qua các kỹ năng thực hành… Đặc biệt chú trọng kỹ năng vận dụng các kiến thức học được để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Tác động tích cực đến đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên:

Đánh giá năng lực cung cấp cho giáo viên những thông tin phản hồi tức thời trong quá trình dạy học từ đó giáo viên có thể điều chỉnh linh hoạt phương pháp để nâng cao hiệu quả dạy – học.

Kịp thời rèn luyện cho học sinh những kỹ năng cần thiết để tiến bộ hơn trong học tập.

Giáo viên có thể tạo điều kiện cho học sinh được đánh giá lẫn nhau thông qua các buổi thảo luận, các tình huống học tập, có thêm các cơ hội thảo luận tìm ra chân lý và có sự so sánh giữa các nhóm, thành viên trong nhóm. Tạo ra không khí thi đua trong học tập và tăng thêm hứng thú để học sinh phát triển.

Ở trường THPT Tây Hồ, việc đổi mới phương pháp dạy học có trở thành một phong trào không? Có nhận được sự ủng hộ của ban giám hiệu hay không?

tranduyanh***@gmail.com

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Ở trường THPT Tây Hồ, việc đổi mới phương pháp dạy học đã trở thành một phong trào, được ban giám hiệu và tất cả các giáo viên quan tâm, nó trở thành yêu cầu, mục tiêu của Hội đồng giáo dục. Giáo viên luôn chú trọng các kĩ thuật dạy học, các phương pháp dạy học tích cực, dạy học theo định hướng năng lực người học, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường.

Thưa cô Phương Thanh, ở trường THPT Chu Văn An có những lưu ý gì đối với giáo viên khi vận dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực học sinh? 

Nguyễn Kim Thoa, HN

Cô Nguyễn Phương Thanh:

Trường THPT Chu Văn An may mắn là chất lượng đầu vào của học sinh tương đối tốt, có các lớp chuyên, lớp chất lượng cao, lớp song bằng. Nhà trường luôn tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên được tham gia các khóa bồi dưỡng trong và ngoài nước nhằm thúc đẩy đổi mới phương pháp, nâng cao hiệu quả dạy – học.

Trước khi vào năm học mới, mỗi giáo viên đều phải hoàn thành kế hoạch dạy học cho các lớp, kế hoạch cá nhân; giáo viên chủ nhiệm phải hoàn thành kế hoạch chủ nhiệm; tổ chuyên môn hoàn thành kế hoạch sinh hoạt chuyên môn của tổ.

Chúng tôi luôn chú trọng thay đổi phương pháp, nội dung sinh hoạt chuyên môn, tích cực sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, từ đó mỗi giáo viên có thể tự điều chỉnh các kỹ thuật dạy học phù hợp với đối tượng học sinh của từng lớp.

Từ khi mới vào trường, học sinh đã được tham gia các khóa học về các kỹ năng mềm; sau đó tham gia nhiều câu lạc bộ sở thích. Giáo viên cũng đồng hành cùng học sinh trong các hoạt động này để có sự tương tác hiệu quả và giúp học sinh tiếp tục phát triển các kỹ năng trong quá trình học tập.

Giáo viên tích cực tham gia các phong trào thi đua, các đợt hội giảng nhằm tăng cường chia sẻ, học hỏi, nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ.

Bên cạnh các phương pháp, kỹ thuật dạy học thông thường, nhà trường còn tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh, luôn khích lệ giáo viên tự tổ chức giáo dục trải nghiệm sáng tạo cho các lớp; phong trào nghiên cứu khoa học của học sinh nhà trường cũng rất được chú trọng.

Nhà trường chú trọng việc giao lưu với các trường trong và ngoài nước giúp giáo viên được giao lưu học hỏi trong phạm vi rộng hơn, chẳng hạn như giao lưu với các trường chuyên khu vực Duyên hải Đồng bằng Bắc bộ, một số trường ở Singapo, Nhật Bản…

Những phương pháp dạy học cô tìm hiểu ở đâu? Những lớp tập huấn do Sở, do Bộ tổ chức theo cô có tác dụng đối với việc nâng cao kiến thức của giáo viên hay không?

hoanglinh87...@gmail

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Những phương pháp dạy học tôi tìm hiểu qua tài liệu sách vở, qua việc dự giờ đồng nghiệp, qua các lớp học tập huấn  về phương pháp do Sở, do Bộ tổ chức, qua các cuộc sinh hoạt chuyên môn cụm Ba Đình- Tây Hồ.

Những lớp tập huấn do Sở, do Bộ tổ chức, theo tôi có tác dụng đối với việc nâng cao kiến thức của giáo viên, có tác dụng trong sự điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp với đối tượng học sinh.

Tôi đã tham gia các lớp tập huấn như Lớp tập huấn bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn; Tập huấn về phương pháp giảng dạy tại Đại học Anh quốc; và vừa qua là lớp tập huấn ngắn hạn tại Australia do Sở GD&ĐT Hà Nội tổ chức.

Theo tôi, nếu có điều kiện thì các lớp tập huấn này nên được kéo dài thời gian hơn và phổ biến rộng hơn tới các giáo viên khác.

Sau khi tập huấn, tôi về chia sẻ kiến thức với đồng nghiệp dưới hình thức văn bản, hướng dẫn sử dụng các phần mềm, dạy một tiết mẫu.

Cô Thanh có thể chia sẻ phương pháp đổi mới sáng tạo trong tiết học môn Sinh học để em tham khảo được không ạ, em cảm ơn cô!

Lưu Trinh, Nghệ An

Cô Nguyễn Phương Thanh:

Tùy từng bài học mình có thể áp dụng các phương pháp khác nhau một cách linh hoạt. Môn Sinh học là môn Khoa học thực nghiệm, giáo viên nên sử dụng các hiện tượng thực tế, các mẫu vật thật hoặc các thí nghiệm đơn giản để giúp học sinh dễ dàng hình thành khái niệm, phân tích được các quá trình sinh học.

Chẳng hạn, khi dạy bài “Vận chuyển các chất qua màng sinh chất”, giáo viên có thể tiến hành các thí nghiệm đơn giản về sự khuếch tán;

Khi dạy các bài về “Cảm ứng ở thực vật”, giáo viên có thể cho học sinh tự chuẩn bị trước các mẫu vật ở nhà.

Trong một bài học, có nhiều phần kiến thức, giáo viên nên tổ chức các hoạt động học tập khác nhau để tránh sự nhàm chán, tăng hứng thú cho học sinh. Ví dụ: phần 1, học sinh làm việc cá nhân, độc lập với sách giáo khoa; phần 2 là thảo luận nhóm; phần 3 là thuyết trình,…Giáo viên cũng có thể tổ chức các trò chơi khác nhau tương ứng với từng phần kiến thức giúp học sinh hào hứng tích cực hơn trong các hoạt động học tập.

Cô Nguyễn Phương Thanh:

Ở trường, mình đảm nhận nhiều công việc: Là giáo viên Sinh học, giáo viên chủ nhiệm và giảng dạy các lớp chuyên Sinh, phụ trách đội tuyển Sinh học của trường; tổ phó tổ Lí Hóa Sinh Công nghệ, tổ trưởng tổ Khoa học kỹ thuật…

Trong mỗi lĩnh vực công tác, mình luôn suy nghĩ, tìm ra những cách làm phù hợp, tạo hứng thú, phát triển năng lực cho học sinh, từ đó giúp mình hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Cô Nguyễn Phương Thanh (áo đỏ): "Trong tổ chuyên môn, mình không ngừng đổi mới phương pháp tổ chức sinh hoạt chuyên môn, phương pháp quản lý, tạo sức mạnh đoàn kết, tích cực học hỏi, chia sẻ trong tổ".

Là giáo viên chủ nhiệm, mình luôn hỗ trợ học sinh xây dựng tập thể lớp, chi đoàn xuất sắc. Với lớp 10, mình tổ chức các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo, rèn kỹ năng sống, phát triển các năng lực học tập cho học sinh.

Với lớp 11, 12, mình tổ chức semina về phương pháp học tập, giúp học sinh khám phá năng lực, năng khiếu, sở trường của bản thân, mời các học sinh cũ của trường hiện đang là sinh viên, các vị phụ huynh, các chuyên gia đến trao đổi tư vấn hướng nghiệp.

Là giáo viên chuyên Sinh, kinh nghiệm của mình là: không ngừng đổi mới phương pháp, cách thức chọn và bồi dưỡng HSG, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ, truyền lửa để học sinh yêu thích, đam mê môn học; chú trọng rèn cho học sinh các kỹ năng tự học, phân tích tổng hợp tài liệu, vận dụng kiến thức, làm việc nhóm, thuyết trình... Đặc biệt, mình hướng dẫn học sinh lớp chuyên tự ra đề thi, tự chấm điểm, lớp 12 tự xây dựng câu hỏi trắc nghiệm để khắc sâu kiến thức và rèn kỹ năng làm bài. 

Là tổ trưởng tổ Khoa học kỹ thuật (KHKT), để phát triển phong trào nghiên cứu KHKT trong trường, mình xây dựng nhiều kế hoạch cho học sinh tiếp cận KHKT, trải nghiệm tại các viện nghiên cứu, trường đại học; tham gia các buổi giao lưu, tư vấn về phương pháp nghiên cứu KHKT; Ứng dụng công nghệ thông tin; Lập kế hoạch tổ chức thành công Hội thi KHKT cấp cụm trường hàng năm.

Trong tổ chuyên môn, mình không ngừng đổi mới phương pháp tổ chức sinh hoạt chuyên môn, phương pháp quản lý, tạo sức mạnh đoàn kết, tích cực học hỏi, chia sẻ trong tổ.

Trong quá trình dạy học, mình đã áp dụng và chia sẻ với đồng nghiệp nhiều sáng kiến kinh nghiệm như: Thiết kế các thí nghiệm; thiết kế các bài giảng e – leanning, thiết kế Vở Ghi Sinh học, thiết kế các chủ đề dạy học tích hợp liên môn, đổi mới sinh hoạt chuyên môn, tổ chức giáo dục trải nghiệm sáng tạo…

Khi trường thực hiện đề án đào tạo song bằng, mình cùng với ban đề án của trường đã xây dựng thành công chương trình đào tạo song bằng môn Sinh học. Công việc này cũng giúp mình học hỏi được nhiều điều từ chương trình môn Sinh học quốc tế.

Ngoài ra, mình còn được học hỏi, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ thông qua các đợt bồi dưỡng trong và ngoài nước, các đợt công tác do điều động của Sở Giáo dục & Đào tạo Hà Nội, Bộ Giáo dục & Đào tạo như: Ra đề thi, coi thi, chấm thi HSG các cấp cụm trường, thành phố, Quốc gia; biên tập và thẩm định đề thi THPT Quốc gia, tập huấn phương pháp dạy học cho giáo viên THCS…

Tới đây, việc kiểm tra, đánh giá theo Chương trình giáo dục phổ thông mới sẽ thoát ngữ liệu sách giáo khoa. Vậy theo cô, giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học như thế nào để đáp ứng yêu cầu trên? 

Nguyễn Tiến Mạnh, Bắc Giang

Cô Nguyễn Phương Thanh:

Chào bạn!

Theo tôi, giáo viên cần dạy theo chuẩn kiến thức kỹ năng theo khung chương trình chung đáp ứng chuẩn đầu ra, từ đó giúp học sinh có đầy đủ kiến thức, kỹ năng để làm tốt các bài kiểm tra, đạt kết quả cao trong các kỳ thi.

 Trưởng ban điện tử Báo GD&TĐ Đinh Công Thắng tặng hoa cô Nguyễn Phương Thanh – Giáo viên dạy Sinh học Trường THPT Chu Văn An (HN). Ảnh: Bá Hải. 

Giáo viên và học sinh sử dụng sách giáo khoa như một tài liệu tham khảo, ngoài ra, cần lấy thêm thông tin từ các nguồn khác nhau đảm bảo đủ kiến thức kỹ năng cơ bản, có vận dụng nâng cao áp dụng thực tiễn.

Việc kiểm tra, đánh giá theo hướng phát huy năng lực học sinh sẽ có các yêu cầu và mục tiêu mới, giáo viên cũng cần rèn cho học sinh các kỹ năng và năng lực cơ bản, đặc biệt chú trọng năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, cần phát triển tư duy sáng tạo, tư duy phản biện cho học sinh.

Theo cô, việc đánh giá kết quả học tập và đánh giá năng lực của học sinh khác nhau như thế nào? Nhà trường đã triển khai đổi mới kiểm tra, đánh giá như thế nào để từ đó tác động trở lại với việc dạy học phát triển năng lực?

manhduc***@gmail.com

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Theo tôi, việc đánh giá kết quả học tập và đánh giá năng lực của học sinh khác nhau như sau:

Đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập thông tin, phân tích và xử lý thông tin, đánh giá thực trạng, mục tiêu giáo dục, tìm hiểu nguyên nhân→ đưa ra giải pháp giúp HS học tập ngày càng tiến bộ, chủ yếu đánh giá khả năng tái hiện, ghi nhớ kiến thức.

Đánh giá theo năng lực chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức, đánh giá kiến thức, kỹ năng, thái độ.

Trong những năm qua, Trường THPT Tây Hồ đã tiến hành đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá: trắc nghiệm, tự luận lồng vào nhau; chấm bài tập trung.

Đổi mới nội dung kiểm tra: Các câu hỏi cho học sinh phân thành 4 cấp độ (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) tăng cường khả năng vận dụng, vận dụng cao, hạn chế những câu hỏi dạng tái hiện.

Tôi được biết nhiều đơn vị đã thực hiện chương trình nhà trường rất thành công để đón đầu chương trình giáo dục phổ thông mới. Trường THPT Tây Hồ có thực hiện không? 

Hồng Nhung - giáo viên Thanh Hóa

Cô Nguyễn Thị Chiến:

Trường THPT Tây Hồ là 1 trong 2 trường được sở giáo dục chọn dạy thí điểm chương trình giáo dục phổ thông mới đã được 3 năm. Trường đã nghiêm túc thực hiện theo chỉ đạo của cấp trên: tiến hành giảng dạy, thỏa luận và góp ý cho chương trình mới.

Nhà trường đặc biệt quan tâm, chú trọng đến công tác tập huấn, bồi dưỡng dạy học thử nghiệm cho cán bộ , giáo viên vì vậy nhà trường sẵn sàng đón nhận chương trình giáo dục phổ thông mới vì đã được tiếp cận sớm.

Bình luận của bạn đọc