Bản in

Giáo dục

Thứ Bảy, 5/10/2013 09:40

Giáo dục di sản không khó

Giáo dục di sản không khó

Từ nhiều năm qua, đã có không ít giải pháp được cho là nỗ lực trong việc bảo tồn vốn di sản của dân tộc, nhất là việc đưa giáo dục di sản đến với thế hệ trẻ. Tuy nhiên, những dự án lớn, đầu tư nhiều dường như hiệu quả lại chưa cao. Trong khi việc giáo dục di sản lại không khó như chúng ta nghĩ….

Từ nhiều năm qua, đã có không ít giải pháp được cho là nỗ lực trong việc bảo tồn vốn di sản của dân tộc, nhất là việc đưa giáo dục di sản đến với thế hệ trẻ. Tuy nhiên, những dự án lớn, đầu tư nhiều dường như hiệu quả lại chưa cao. Trong khi việc giáo dục di sản lại không khó như chúng ta nghĩ…

Học làm đèn ông sao

1. Cuối tháng 9 vừa qua, sau khi tổ chức cuộc thi vẽ tranh thiếu nhi mang chủ đề "Bé vẽ màu dân tộc”, Hội quán Di sản đã cho các bé và phụ huynh đi dã ngoại tại làng tranh Đông Hồ (Bắc Ninh). Đây là cơ hội để các bé tiếp xúc với cách thức làm ra một bức tranh Đông Hồ.

Có thể thấy, dù chuyến đi ngắn ngủi nhưng đã tạo cảm hứng cho các em nhỏ để các em yêu thích hơn những di sản văn hóa của dân tộc. Thực ra, "lớp học di sản” chỉ là cách gọi vui trong chuyến đi, nhưng thực chất mô hình này cũng được các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử, cũng như các nghệ nhân đánh giá cao vì sự giao lưu giữa các em nhỏ và di sản đạt hiệu quả cao từ trong nhận thức của các em.

Trong chuyến các em nhỏ về thăm làng Đông Hồ, nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế cảm thấy thật hạnh phúc khi các bé về tận Đông Hồ tham quan. Ông giới thiệu cho các bé về làng nghề làm tranh Đông Hồ.

Các bé đều tỏ ra rất hứng thú. "Đây như là một nguồn động viên sâu sắc cho bản thân tôi nói riêng, cho làng tranh Đông Hồ nói chung” - ông Chế nói. Có mặt trong chuyến đi này, nhà sử học Lê Văn Lan cho rằng: Dù ít dù nhiều, đã là người Việt Nam, ai cũng nặng lòng với di sản văn hóa của cha ông.

Nhưng quan trọng là để biến tình cảm thành hành động, chúng ta cần phải có phương pháp thích hợp, có sự tổng hợp rất lớn từ tất cả các nguồn lực. Và việc gieo vào lòng các em nhỏ - chủ nhân tương lai của đất những ấn tượng tốt đẹp và niềm ham thích với di sản cha ông như trong hoạt động này là rất hay, cần được nhân rộng.

2. Trung thu vừa qua nổi bật là hình ảnh những đứa trẻ háo hức tập làm đồ chơi trung thu tại đình Đồng Lạc (38 Hàng Đào), đình Kim Ngân (42 Hàng Bạc), nhà Di sản (87 Mã Mây) với đèn ông sao, ông tiến sĩ, đèn kéo quân… do các nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn.

Vậy nên, Trung thu Hà Nội năm nay đậm chất truyền thống chứ không lại căng như những năm trước nữa. Cách đưa trẻ em đến gần hơn với di sản cũng được Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đặc biệt quan tâm, có thể nhắc tới hoạt động biểu diễn múa rối nước tại đây. Hay mời các phường xoan cổ, các làng quan họ cổ về diễn xướng phục vụ khách tham quan.

Một số bảo tàng sau này cũng mời các nhóm rối nước tới biểu diễn, nhưng lại mời các đoàn chuyên nghiệp. GS.TS Nguyễn Văn Huy – nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học không tán thành quan điểm này bởi chuyên nghiệp chỉ phù hợp với sân chơi chuyên nghiệp, còn coi đó là một hoạt động để gắn kết cộng đồng trong không gian bảo tàng thì lại khác.

Cách biểu diễn tự nhiên, không sân khấu hóa của nghệ nhân khiến người xem hiểu hơn về tính chất đặc thù của các môn nghệ thuật truyền thống dân gian. Hơn nữa cùng với các cuộc biểu diễn, bảo tàng còn tổ chức các cuộc trưng bày kèm theo như về lịch sử và đời sống của phường rối nước, về kỹ thuật rèn, hát Xoan, Quan họ, Chầu văn…, tổ chức để người xem và người diễn cùng giao lưu tự nhiên với nhau.

3. GS.TS Nguyễn Văn Huy quan niệm: Đừng nghĩ di sản chỉ là những cái gì cao xa, có bề dày lịch sử cỡ quốc gia và nổi tiếng, được mọi người thừa nhận. Thực ra nó rất đời, thân thiện trong cộng đồng. Quan trọng là ta có biết tiếp cận để nhận diện ra nó không, để khai thác nó không.

Nhà trường khi giáo dục di sản phải biết "chơi” với cộng đồng thì mới nhận diện và khai thác hết giá trị di sản gần gũi với mình. Do quan niệm hạn hẹp và chưa đúng mà rất nhiều di sản đã bị bỏ quên, hoặc không được khai thác đầy đủ, bị nằm ngoài đối tượng của phong trào Trường học thân thiện - Học sinh tích cực. Đó là điều đáng tiếc.

Theo Duy Minh (Đại đoàn kết)