(GD&TĐ)-Giáo dục từ xa được xem như giải pháp hữu hiệu để giải quyết bài toán quy mô – chất lượng trong khi nguồn “thầy dạy” còn hạn hẹp và điều kiện cơ sở vật chất còn thiếu thốn. 6 trường đại học Mở, trong đó có 4 siêu đại học được PGS.TS Phan Văn Quế và Ths.Trần Đức Vượng (Viện ĐH Mở Hà Nội) giới thiệu dưới đây là những trường đại học mở tiêu biểu trong khối Asean và các nước trong khu vực lân cận. Tất cả những yếu tố để phát triển giáo dục mở và từ xa như tổ chức, công nghệ, học liệu, kiểm tra đánh giá… của những trường này đều rất đáng để chúng ta nghiên cứu và học tập.

Khai giảng lớp Nghiệp vụ hướng dẫn du lịch tại ĐH Mở Hà Nội

Đại học Mở Sukhôthai Thammathirat (STOU)

STOU là trường đại học Mở đầu tiên của Châu Á tiến hành hệ thống đào tạo từ xa hoàn toàn. STOU là trường sử dụng phương pháp đào tạo từ xa thuần nhất để truyền thụ cho học viên kiến thức và kỹ năng. Nội dung đào tạo được thiết kế thành những bộ học liệu tự học, kết hợp với các tài liệu liên quan thành khối môn học, mỗi khối tương ứng với 6 tín chỉ đại học hoặc 5 tín chỉ đối với chương trình cao  học. Mỗi học viên đăng ký ít nhất một khối, nhiều nhất là 3 khối trong 1 học kỳ đối với chương trình đại học và 2 khối đối với chương trình cao học. Học kỳ kéo dài 15 tuần. Học viên phải hoàn thành các yêu cầu của khối môn học trong thời gian ấn định, không được vượt quá 3 lần thời gian chuẩn của chương trình.

STOU thành lập 82 trung tâm học tập tại các tỉnh thành, chủ yếu dựa vào các trường PTTH để tổ chức phụ đạo, thi cử và tư vấn. Trường cũng hợp tác với các cơ quan nhà nước, cơ quan tỉnh tổ chức các trung tâm chuyên biệt cho học sinh thực hành như y tế, nông nghiệp…

Việc phụ đạo được tiến hành ở các trung tâm địa phương với mục đích tăng cường kiến thức và kỹ năng của học viên sau khi họ tự học từ bộ học liệu. Thầy giải đáp các thắc mắc của học viên về những gì chưa hiểu trong học liệu. Thầy cũng có thể yêu cầu học viên làm bài tập trong thời gian đó. Thông thường, mỗi học viên tham dự 2-3 buổi mỗi học kỳ, tổng cộng khoảng 10-15 giờ học. Tuy nhiên, phụ đạo không bắt buộc đối với học viên đại học. STOU cũng tổ chức phụ đạo qua truyền hình trực tiếp.

Tại STOU, học viên được nhận bộ học liệu tự học qua hệ thống bưu điện và có thể lựa chọn các phương tiện hỗ trợ (sách học, sách bài tập, chương trình phát thanh, truyền hình, chương trình TV qua vệ tinh, hướng dẫn học qua máy vi tính, chương trình nghe nhìn theo yêu cầu, học trực tuyến và truyền trên cổng thông tin điện tử.

Điều đặc biệt là, lễ nghi tốt nghiệp của trường được tổ chức rất long trọng và truyền hình trực tiếp. Nhà vua Thái Lan phát bằng tốt nghiệp tận tay từng người. Vinh dự đó chỉ có sinh viên đại học Mở mới được thụ hưởng.

Đại học Mở Indonesia (UT)

Mối quan tâm hàng đầu của UT là phải thiết kế học liệu và phương tiện sao cho người học dễ tiếp cận nhất, đồng thời vừa sức mua cho họ. Vì vậy, toàn bộ 100% nội dung chương trình đào tạo được chuyển tải qua các mô-đun học liệu in ấn. Các loại học liệu, phương tiện khác dùng để hỗ trợ, bao gồm: chương trình phát thanh, truyền hình, chương trình trên máy vi tính, học liệu trên trang web. Ngoài ra, khoảng 25% học liệu được xây dựng dưới dạng đa phương tiện để hỗ trợ cho học liệu in ấn. Quy trình xây dựng mỗi bộ học liệu có sự tham gia của chuyên gia nội dung, trong đó tác giả hoặc phản biện thuê từ trường khác chiếm khoảng 97%...

Mặc dù học viên có trách nhiệm tự học nhưng nhà trường vẫn tạo nhiều hình thức và phương tiên hỗ trợ người học, bao gồm: phụ đạo trực tiếp, trực tuyến qua đài phát thanh. Phụ đạo chỉ áp dụng bắt buộc đối với học viên cao học và học viên đại học có học bổng. Các học viên khác cũng được động viên tham dự phụ đạo miễn phí trên mạng, nghe đài hoặc tham dự các buổi phụ đạo trực tiếp có thu phí.

Kết quả học tập của học viên được đánh giá thông qua kết quả bài tiểu luận và bài thi cuối kỳ. Thi cuối kỳ tổ chức mỗi năm 2 lần vào các ngày cuối tuần và tiến hành đồng thời trên toàn quốc. Từ năm 2006, nhà trường tổ chức thi trực tuyến theo yêu cầu và cho những người bị nhỡ kỳ thi chính thức. Tại UT, có ngân hàng đề thi đáp ứng cho tất cả các khóa học. Định kỳ nhà trường rà soát lại hệ thống câu hỏi trên cơ sở đánh giá kết quả của thí sinh và cập nhật.

Đại học phát thanh truyền hình trung ương Trung Quốc (CCRTVU)

CCRTVU cơ cấu theo 5 cấp và có 44 trường thành viên, 945 chi nhánh, 1842 trạm cấp địa hạt và 46.724 lớp học. Trường trung ương có sự giám sát của Bộ Giáo dục; các trường địa phương, địa hạt chịu sự giám sát của các cấp tương ứng.

CCRTVU có hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại, kết hợp truyền hình vệ tinh và cổng điện tử internet cho việc dạy học dưới sự chỉ đạo thống nhất. Trường đã xây dựng học liệu đa phương tiện cho nhiều môn học khác nhau, tạo nhiều bài giảng trực tuyến.

Hiện, học viên của CCRTVU có độ tuổi trung bình là 34, đang có việc làm chiếm tỷ lệ 95%. Đáp ứng nhu cầu đa dạng của người học, nhà trường tổ chức các loại hình khác nhau: học toàn thời gian (qua lớp học truyền hình), bán thời gian, hàm thụ, trực tuyến, tự học hoặc tới trung tâm. Chương trình đào tạo được thiết kế theo hệ thống tín chỉ, vì vậy, người học có thể đăng ký theo học những môn theo nhu cầu. Kết quả tính theo sự tích lũy và được bảo lưu trong 8 năm.

Tại CCRTVU, khoảng 60-70% chương trình và học liệu gốc do trường Trung ương cung cấp; số còn lại khoảng 30-40% do các trường địa phương tự xây dựng cho phù hợp với tình hình thực tế. Kể từ năm 1999, CCRTVU không những xây dựng được kho mo-đun khổng lồ mà còn tạo ra được nguồn học liệu đa phương tiện phong phú, bao gồm tài liệu in ấn, học liệu nghe nhìn, VCD, DVD, CD và học liệu trực tuyến. Học liệu được chuyển tải qua hệ thống bưu điện, truyền hình vệ tinh, mạng internet. Để tăng cường chất lượng đào tạo, trường thực hiện cung cấp nguồn học liệu phong phú với sự trợ giúp hiệu quả.

Đại học Mở quốc gia Hàn Quốc (KNOU)

Học viên tại KNOU có độ tuổi trung bình là 35. Hơn 80% số học viên đang có việc làm, đa dạng về độ tuổi, nghề nghiệp, nơi cư trú… Do nhà trường tạo điều kiện cho học viên học mọi lúc, mọi nơi tùy theo nhu cầu, khoảng 20% số học viên tốt nghiệp tiếp tục theo học các chương trình sau đại học.

KNOU có hệ thống 14 cơ sở chi nhánh và 35 trung tâm địa phương. Hệ thống lớp học truyền hình, thư viện, phụ đạo làm tăng hiệu quả học tập. Ngoài những lớp học chính thức, các trung tâm khu vực còn tạo ra các nhóm học tập để học viên trao đổi; hiện có khoảng 1000 nhóm học tập trên mọi miền đất nước.

Các bài giảng tại KNOU được thực hiện qua hệ thống lớp học truyền hình, internet, radio, TV. Học liệu bao gồm tài liệu in ấn, sách điện tử, CD, VCD, MP3 ghi bài giảng của thầy. Phụ đạo do thầy hướng dẫn địa phương đảm trách, giúp học viên thực hiện kế hoạch học tập của mình.

Đánh giá kết quả học tập mỗi môn học được thực hiện 2 lần, kiểm tra giữa kỳ và thi hết môn. Kiểm tra giữa kỳ chiếm 30% tỷ trọng kết quả môn học, qua các bài kiểm tra trên lớp hoặc làm tiểu luận. Điểm thi hết môn chiếm 70% kết quả môn học.

Đại học ảo Pakistan (VUP)

CNTT là phương tiện chủ yếu để tiến hành đào tạo từ xa tại VUP. Đường truyền 155 Mbps kết nối hệ thống server của nhà trường với đường trục chính quốc gia. Hệ thống sản xuất và phát các chương trình truyền hình kỹ thuật số hiện đại. VUP phát chương trình trên 4 kênh qua vệ tinh viễn thông đầu tiên của Pakistan.

VUP thiết kế chương trình và phương pháp sư phạm, sau đó mời các giáo sư hàng đầu từ các trường đại học truyền thống tiến hành giảng bài trên truyền hình. Bài giảng được bộ phận kỹ thuật thiết kế biểu bảng, slides và biên tập, in thành tài liệu phân phát cho người học qua hệ thống quản lý. Học viên có thể theo dõi bài giảng bằng một trong 3 cách: tại trường, qua TV ở nhà và đĩa CD. Sự linh hoạt tùy chọn này có hiệu lực trong vòng 24 giờ. Ngày hôm sau, giảng viên nêu câu hỏi, ra bài tập và tổ chức thảo luận.

Công tác kiểm tra đánh giá tại VUP, thầy hướng dẫn chấm bài tập sau đó gửi lại cho học viên xem bài đã chấm. Kỳ thi được tổ chức chặt chẽ với sự giám sát nghiêm ngặt.

Trường đại học Mở Wawasan, Malaixia (WOU)

WOU là trường tư thục phi lợi nhuận, thu hút sự quyên góp của các tập đoàn công nghiệp và các tổ chức xã hội. Ban đầu, WOU có kế hoạch xây dựng một trường đại học ảo, hoàn toàn dựa vào công nghệ thông tin hiện đại. Ngay sau đó, nhà trường nhận ra, còn nhiều nơi trên lãnh thổ chưa có hạ tầng CNTT đủ mạnh để thực hiện dạy học trực tuyến thuần túy. WOU đã lên kế hoạch khả thi cho việc phát triển công nghệ và học liệu.

Có kế hoạch dần ứng dụng công nghệ cao, hiện WOU đã trang bị cho trung tâm địa phương trang thiết bị CNTT để người học có thể truy cập 18 h / ngày, trong đó, có thư viện điện tử, nộp bài tiểu luận qua mạng, xem kết quả, các thông báo về chương trình và môn học.

Là trường ĐH mở trẻ nhất Châu Á, WOU tân dụng được các thành quả tiên tiến của các “bậc tiền bối” để xây dựng hệ thống học liệu và phương tiện cho GDTX. WOU lấy học liệu tự học làm nền tảng cho quá trình dạy học, trên cơ sở đó, các dạng học liệu khác được xây dựng. Học liệu cho mỗi môn học cần khoảng 2 – 3 năm để hoàn thành. Chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Để xây dựng bộ học liệu tự học, nhà trường tìm những cuốn sách hiện hành trên thị trường phù hợp với nội dung môn học và cấp độ, sau đó biên soạn tài liệu hướng dẫn. Cách khác để xây dựng bộ học liệu bao gồm tài liệu tự học chi tiết, có nội dung và hướng dẫn đầy đủ. Tài liệu chứa đựng những gì học viên cần có để hoàn thành yêu cầu môn học, gồm: nội dung, thông tin chuyên sâu, bài tự kiểm tra, đáp án. Tài liệu đọc thêm như tạp chí, bài nghiên cứu… cũng được giới thiệu trong các bộ học liệu. WOU đàm phán với các trường đại học trên thế giới để được phép sử dụng hoặc phỏng theo các tài liệu của họ…

Đan Thảo